سرقت تعزیری چیست؟
سرقت تعزیری یکی از اقسام جرم سرقت در قانون مجازات اسلامی است؛ به طور کلی سرقت به دو گروه حدی و تعزیری تقسیمبندی شده و سرقت تعزیری زمانی مطرح میشود که رفتار مرتکب، شرایط تحقق سرقت حدی را نداشته باشد.
قانونگذار سرقت را بردن مال متعلق به دیگری بدون رضایت او تعریف کرده، اما نوع و کیفیت این ربایش، نقش تعیینکنندهای در نوع مجازات دارد. در مواردی که سرقت فاقد ضوابط سختگیرانه شرعی باشد، عمل ارتکابی در قالب سرقت تعزیری بررسی میشود و مشمول مجازاتهای تعزیری خواهد بود.
در سرقت تعزیری خلاف سرقت حدی، تمرکز قانون بر حفظ نظم عمومی و حمایت از امنیت اجتماعی است و نه اجرای مجازاتهای حدی سنگین. به همین دلیل مقنن دامنه گستردهتری از رفتارهای مرتبط با ربایش مال را تحت عنوان سرقت تعزیری قرار داده است.
هرگاه سرقت انجامشده شرایطی مانند نصاب، حرز شرعی یا سایر قیود مقرر برای حد را نداشته باشد، اصل بر تعزیری بودن آن است. شناخت این نوع سرقت به توجه همزمان به تعریف قانونی سرقت و اوضاع و احوال وقوع جرم نیاز دارد.
این نکته هم خالی از لطف نیست که بدانید سرقت حدی نوعی از سرقت است که در صورت تحقق همه شرایط مقرر در قانون، مشمول مجازات حد میشود. این نوع سرقت شرایط سختگیرانهای دارد؛ از جمله مخفیانه بودن، تعلق مال به غیر، رسیدن مال به نصاب قانونی و انجام سرقت از محل نگهداری متعارف.
در صورت فقدان هر یک از این شرایط، رفتار ارتکابی از شمول سرقت حدی خارج میشود و در این صورت ممکن است به عنوان سرقت تعزیری مورد رسیدگی قرار گیرد. بنابراین سرقت حدی مجازات سنگینتری نسبت به سرقت تعزیری دارد و رعایت شرایط آن برای اعمال حد، ضروری است.
جهت دریافت مشاوره حقوقی آنلاین کلیک کنید جهت دریافت مشاوره حقوقی آنلاین کلیک کنید
شرایط سرقت تعزیری
شرایط خاص سرقت تعزیری در ماده ۶۵۱ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات بیان شده است. مطابق این ماده، هرگاه سرقت مشمول شرایط سرقت حدی نباشد، اما همراه با مجموعهای از اوصاف مشدد مقرر در قانون انجام شود، عمل ارتکابی به عنوان سرقت تعزیری شناخته میشود. تحقق همزمان این شرایط، نقش مستقیمی در نوع و میزان مجازات مرتکب دارد. در ادامه ۵ شرط لازم برای تحقق سرقت تعزیری را بررسی میکنیم.
- وقوع سرقت در شب
نخستین شرط آن است که سرقت در زمان شب واقع شود. قانونگذار شب را به عنوان زمانی که امکان دفاع و نظارت کاهش مییابد در نظر گرفته و ارتکاب سرقت در این بازه را نشانه افزایش خطر برای بزهدیده و نظم عمومی تلقی کرده است. - تعدد سارقان
شرط دوم، مشارکت حداقل دو نفر یا بیشتر در ارتکاب سرقت است. انجام سرقت به صورت گروهی نشاندهنده برنامهریزی قبلی و افزایش توان ارتکاب جرم محسوب میشود و به همین دلیل، قانون آن را از عوامل تشدیدکننده در سرقت تعزیری میداند. - حمل سلاح ظاهر یا مخفی
بر اساس ماده قانون مجازات اسلامی ۶۵۱، وجود سلاح نزد یک یا چند نفر از سارقان از شرایط مهم تحقق سرقت تعزیری مشدد است. منظور از سلاح، هم سلاحهای گرم مانند تفنگ و نارنجک و هم سلاحهای سرد از قبیل چاقو، قمه، شمشیر و پنجه بوکس است. همچنین سلاحهای شکاری و سلاحهای سرد جنگی مورد استفاده نیروهای مسلح یا مشابه آنها نیز در این تعریف قرار میگیرند؛ حتی اگر سلاح به صورت مخفی حمل شده باشد. - نحوه ارتکاب سرقت
چهارمین شرط به شیوه انجام سرقت مربوط میشود؛ مانند بالا رفتن از دیوار، تخریب حرز، ساخت کلید، استفاده از لباس یا عنوان مأموران دولتی یا معرفی دروغین به عنوان مأمور. همچنین ارتکاب سرقت در محل سکونت، مکان مهیا برای سکونت یا متعلقات آن نیز مشمول این شرط است. این موارد نشاندهنده فریب، تجاوز به حریم خصوصی و شدت بیشتر رفتار مجرمانه هستند. - آزار یا تهدید اشخاص
آخرین شرط تحقق سرقت تعزیری آن است که سارق یا سارقان در جریان ارتکاب جرم به اشخاص، آزار جسمی رسانده یا آنها را تهدید کرده باشند؛ حتی تهدید بدون تحقق آسیب نیز برای احراز این شرط کافی است و نقش مهمی در تشدید وصف کیفری جرم دارد.
مجازات سرقت تعزیری
مجازات سرقت تعزیری خلاف سرقت حدی، شامل مجازاتهای ثابت و شرعی مانند قطع عضو نیست و صرفاً در قالب تعزیر اعمال میشود. میزان و نوع مجازات به شرایط ارتکاب، کیفیت رفتار مجرمانه و مصداق قانونی آن بستگی دارد.
قانونگذار در بخش تعزیرات برای برخی انواع سرقت تعزیری، مجازاتهای مشخصی از جمله حبس، شلاق و در مواردی جزای نقدی پیشبینی کرده که دادگاه موظف به رعایت آنها در صدور حکم است.
در سرقت تعزیری موضوع ماده ۶۵۱ قانون مجازات اسلامی، مجازات مرتکب حبس از ۵ تا ۱۵ سال و تا ۷۴ ضربه شلاق تعیین شده است. این میزان مجازات نشاندهنده شدت برخورد قانون با سرقتهایی است که همراه با اوصاف مشدد مانند شببودن، حمل سلاح و آزار اشخاص انجام میشود. دادگاه نمیتواند خارج از این بازه قانونی حکم صادر کند و مکلف است مجازات را در همین حدود تعیین کند.
در واقع در سرقت تعزیری قانونگذار بسته به نوع و شرایط سرقت، مجازات متفاوتی تعیین کرده است. مثلاً برای سرقت تعزیری ساده که فاقد اوصاف مشدد باشد، مجازات حبس از ۳ ماه و یک روز تا ۲ سال و همچنین تا ۷۴ ضربه شلاق پیشبینی شده است. اما در مواردی که سرقت در راهها، معابر و خیابانها صورت گیرد، شدت جرم بیشتر بوده و مجازات آن از ۳ تا ۱۵ سال حبس به علاوه تا ۷۴ ضربه شلاق تعیین میشود.
البته همه مصادیق سرقت تعزیری مشمول مجازات ماده ۶۵۱ نیستند و قانون برای برخی اشکال خاص مانند سرقت مقرون به آزار، کیفقاپی یا سرقت از اماکن خاص، مقررات جداگانهای در نظر گرفته است.
با این حال وجه مشترک تمامی آنها عدم اجرای حد و اعمال مجازات تعزیری است. تشخیص نوع سرقت تعزیری و تعیین مجازات دقیق، مستلزم بررسی همزمان مواد قانونی و شرایط واقعی وقوع جرم توسط مرجع قضایی است. در صورت مواجه با اینگونه جرایم، استفاده از مشاوره بهترین وکیل کیفری در تهران، بسیار راهگشا است.
در نهایت اینکه سرقت تعزیری نشاندهنده رویکرد انعطافپذیر قانونگذار در برخورد با رفتارهای مجرمانهای است که فاقد شرایط حدیاند، اما آثار زیانبار اجتماعی دارند. بررسی شرایط، نحوه ارتکاب و اوصاف مشدد این جرم نشان میدهد که هر سرقتی الزاماً مجازات یکسان ندارد و جزئیات پرونده نقش تعیینکنندهای در سرنوشت متهم ایفا میکند. آگاهی از تفاوتها، شرایط قانونی و محدوده مجازاتها میتواند هم برای بزهدیدگان و هم برای متهمان از بروز تصمیمهای نادرست و هزینههای جبرانناپذیر جلوگیری کند.
در این صفحه مفهوم سرقت تعزیری، شرایط تحقق آن، مبنای قانونی، انواع اوصاف مشدد و آثار کیفری هر یک را بررسی کردیم. اگر با پروندهای در این زمینه مواجه هستید، توجه به جزئیات قانونی و زمانبندی اقدامات حقوقی اهمیت زیادی دارد. بنابراین توصیه میکنیم پیش از هر اقدام از مشاوره تخصصی با بهترین وکیل سرقت در تهران استفاده کنید؛ زیرا یک تصمیم ناآگاهانه در این جرایم میتواند پیامدهای سنگین و طولانیمدت برای آینده فرد به همراه داشته باشد.